top of page

Prokrastynacja - poznaj 6 typów i sprawdź, jak przestać odkładać zadania

Agnieszka Łozińska-Moriak
17 cze
9 minut(y) czytania

Dlaczego odkładamy ważne zadania na później, nawet jeśli wiemy, że prędzej czy później będziemy musieli się nimi zająć? Czy prokrastynacja wynika z braku samodyscypliny, motywacji, a może stoją za nią zupełnie inne przyczyny?


Przygotowując warsztaty z samodyscypliny, trafiłam na książkę J. Combs „Zrób to teraz! Stop odkładaniu spraw na jutro”, o której wspominałam już wcześniej w recenzji książek o zarządzaniu czasem. To pozycja napisana przystępnym językiem, z humorem, ale jednocześnie skłaniająca do refleksji nad własnymi zachowaniami.

Jedna z najważniejszych myśli, które z niej wyniosłam, dotyczy tego, że prokrastynacja nie jest przyczyną naszych trudności, ale ich objawem. Nie odkładamy przecież wszystkiego. Zazwyczaj unikamy konkretnych zadań, które z jakiegoś powodu wywołują w nas opór. Mogą wydawać się trudne, nudne, przytłaczające, pozbawione sensu lub niezgodne z naszymi wartościami. Czasami za odkładaniem działania stoi również lęk przed porażką, oceną czy popełnieniem błędu.


Dlatego zamiast zastanawiać się wyłącznie nad tym, jak przestać odkładać zadania na później, warto najpierw zadać sobie pytanie: dlaczego właściwie to robię? W tym artykule przyjrzymy się różnym typom prokrastynacji na podstawie typologii przedstawionej w książce J. Combs. Dowiesz się, co może stać za Twoim odkładaniem spraw na później, jak rozpoznać własne schematy działania i co możesz zrobić, aby skuteczniej sobie z nimi radzić.



Czym jest prokrastynacja i dlaczego odkładamy zadania na później?

Prokrastynacja to tendencja do odkładania zadań lub decyzji, mimo świadomości, że zwlekanie może przynieść nam negatywne konsekwencje. Często utożsamiamy ją z lenistwem, brakiem motywacji czy samodyscypliny. Tymczasem przyczyny prokrastynacji mogą być znacznie bardziej złożone.


Odkładanie działań na później bywa sposobem na unikanie nieprzyjemnych emocji. Kiedy zadanie budzi w nas lęk, niepewność, frustrację lub poczucie przytłoczenia, łatwiej zająć się czymś innym, co przynosi natychmiastową ulgę. Problem polega na tym, że zadanie nie znika, a wraz z upływem czasu często pojawia się dodatkowy stres związany ze zbliżającym się terminem. Dlatego skuteczna praca nad prokrastynacją nie zawsze polega na tworzeniu kolejnych list zadań czy lepszym zarządzaniu czasem. Czasami ważniejsze jest zrozumienie, co sprawia, że unikamy konkretnego działania. I właśnie w tym może pomóc przyjrzenie się różnym typom prokrastynatorów.


Jakim typem prokrastynatora jesteś?

Nie wszyscy odkładamy zadania na później z tych samych powodów. Dla jednych przeszkodą jest perfekcjonizm i obawa przed popełnieniem błędu, dla innych nadmiar obowiązków, trudność w podejmowaniu decyzji czy potrzeba działania pod presją czasu.


J. Combs w książce „Zrób to teraz! Stop odkładaniu spraw na jutro” przedstawia sześć typów prokrastynatorów, które pomagają lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za odkładaniem działań. Przyjrzyj się poniższym opisom i zastanów się, które zachowania są Ci najbardziej bliskie. Nie musisz pasować wyłącznie do jednego typu. Możesz odnaleźć w sobie cechy kilku z nich, w zależności od sytuacji i rodzaju zadania.


Pamiętaj, że nie jest to diagnoza psychologiczna, ale ćwiczenie pomagające rozpoznać własne schematy działania. Przy każdym typie znajdziesz również wskazówki, które mogą pomóc Ci skuteczniej radzić sobie z prokrastynacją.

 

Neurotyczny perfekcjonista - gdy wszystko musi być idealne

Neurotyczny perfekcjonista dąży do doskonałości, stawia sobie wysokie wymagania i chce mieć wszystko pod kontrolą. Często skupia się na szczegółach, przez co trudno mu rozpocząć lub zakończyć zadanie. Nierealistyczne cele i oczekiwania mogą prowadzić do przeciążenia oraz odkładania działań na później.


Sprawdź, czy rozpoznajesz u siebie te za chowania:

  • Nie jestem w stanie niczego zacząć, dopóki nie będzie to absolutnie doskonałe.

  • Mam tendencję do zachowań typu „wszystko albo nic”.

  • Jestem niezwykle skrupulatny i drobiazgowy w swoim zachowaniu i zwyczajach.

  • Dążę do tego, co idealne, dlatego wszystko kontroluję.

  • Jestem tak pochłonięty tym, co robię, że ostatecznie niewiele udaje mi się zrealizować.

  • Mam problem z wyznaczeniem realistycznego terminu ukończenia projektu. Cały czas dokonuję w nim poprawek.

  • Aby coś stworzyć, muszę znać wszystkie szczegóły, scenariusz i historię. Potrzebuję też odpowiednich warunków.

  • Czekam do ostatniej chwili z ukończeniem zadań. Lubię adrenalinę związaną z koniecznością wybrnięcia z trudnej sytuacji.

  • Często się spóźniam.

  • Stawiam sobie nierealistyczne cele, a później paraliżuje mnie strach.

  • Budzę się przeciążony i kładę się spać w tym samym stanie.


Jak radzić sobie z prokrastynacją wynikającą z perfekcjonizmu?

  1. Pamiętaj, że inni nie chcą widzieć w Tobie robota czy maszyny, ale człowieka.

  2. Nie liczy się to, jak doskonale wykonasz zadanie, jeśli nie przynosi ono żadnych rezultatów.

  3. Pogódź się z tym, że nie w każdej dziedzinie możesz odnosić sukcesy.

  4. Pamiętaj, że ważne jest Twoje zaangażowanie, a nie perfekcyjne wykonanie.

  5. Nie musisz być zawsze najlepszy. Skup się na swoich realnych możliwościach.

  6. Zadawaj sobie pytania: „Co dziś osiągnąłem?”, „Co udało mi się dzisiaj skończyć?”.

  7. Twórz realistyczne listy zadań, które chcesz ukończyć następnego dnia.

  8. Miej odwagę być sobą.

  9. Pozwól sobie popełniać błędy.

 

Łowca wielkich okazji - gdy marzenia są większe niż działania

Łowca wielkich okazji ma ambitne marzenia, wielkie plany i wiele pomysłów na przyszłość. Jednak wizja ich realizacji potrafi go przytłoczyć. Trudno mu przełożyć swoje pragnienia na konkretne działania, a rozdźwięk między marzeniami a rzeczywistością może wywoływać frustrację.


Sprawdź, czy rozpoznajesz u siebie te zachowania:

  • Moje marzenia są tak wielkie, że sam pomysł, by wcielić je w życie, działa na mnie paraliżująco.

  • Jestem idealistą. Żyję z głową w chmurach.

  • Mam problem z przyswojeniem nawyków i umiejętności, które pozwoliłyby mi przemienić wizje w rzeczywistość.

  • Jestem obdarzony prawdziwą pasją, jednak mimo wielkich pragnień nie wierzę, że uda mi się osiągnąć sukces.

  • Często rozpoczynam projekt, a potem porzucam go tuż przed ukończeniem.

  • Czekam, aż ktoś rozpozna mój potencjał i zrobię w życiu coś wielkiego.

  • Złoszczę się, gdy widzę rozdźwięk między moimi marzeniami a tym, co jest potrzebne, by je zrealizować.

  • Mam mnóstwo energii i dobre zdolności interpersonalne. Przydają mi się w przedsięwzięciach, które mogą przynieść mi zyski.


Jak radzić sobie z prokrastynacją łowcy wielkich okazji?

  1. Przekuwaj swoje marzenia w konkretne cele i ustalaj plan ich realizacji.

  2. Podczas planowania realizacji celu skup się na momencie rozpoczęcia działania.

  3. Zapewnij sobie czas na systematyczne działanie.

  4. Planuj działania małymi krokami.

  5. Spójrz realistycznie na to, co udało Ci się do tej pory osiągnąć i czego jeszcze możesz dokonać.

  6. Nie poprzestawaj na myśleniu o działaniu i ambitnych planach. Zaangażuj się i podejmuj decyzje.

  7. Doceniaj i wykorzystuj małe szanse oraz sukcesy.

  8. Monitoruj swoje postępy.


Chronicznie zmartwiony - gdy obawy powstrzymują przed działaniem

Chronicznie zmartwiony często zastanawia się nad tym, co może się wydarzyć, i obawia się podejmowania nowych wyzwań. Ceni bezpieczeństwo, stabilność i przewidywalność. Trudności z podejmowaniem decyzji oraz obawa przed popełnieniem błędu lub rozczarowaniem innych mogą sprawiać, że odkłada działania na później.


Sprawdź, czy rozpoznajesz u siebie te zachowania:

  • Często zastanawiam się, co się stanie, jeśli…

  • Lubię to, co znane i przewidywalne.

  • Obawiam się nowych wyzwań, bo mogą mnie one wyrwać ze strefy komfortu.

  • Mam problem z podejmowaniem decyzji i angażowaniem się.

  • Często unikam odpowiedzi, aby nie popełnić błędu i nikogo nie urazić.

  • Bardzo przeżywam nowe wydarzenia w moim życiu i potrzebuję czasu, żeby wszystko przemyśleć.

  • Jestem bardzo ostrożny i ważne jest dla mnie bezpieczeństwo.

  • Często radzę się innych oraz poszukuję akceptacji i przychylności.

  • Boję się, że moje działanie rozczaruje innych.


Jak radzić sobie z prokrastynacją wynikającą z zamartwiania się?

  1. Staraj się ograniczać nadmierne analizowanie i rozmyślanie o tym, co może się wydarzyć.

  2. Zapisz się do grupy i podejmuj aktywności wspólnie z innymi.

  3. Oceniając zdarzenia i sytuacje, spróbuj spojrzeć na nie z różnych perspektyw, np. wykorzystując metodę sześciu kapeluszy de Bono.

  4. Kieruj się nie tylko głową, ale również sercem.

  5. Pozwól sobie zrobić dzisiaj to, co jesteś w stanie, zamiast martwić się tym, co przyniesie jutro.

  6. Pamiętaj, że kolejny dzień nadejdzie niezależnie od tego, co wydarzy się dzisiaj. Przyniesie nowe doświadczenia, dzięki którym możesz się uczyć i rozwijać.

 

Buntownik - gdy odkładanie wynika z oporu

Buntownik lubi działać na własnych zasadach i niechętnie podejmuje zadania, które uważa za nieważne lub nieinteresujące. Często doświadcza frustracji, napięcia i złości. Zdarza mu się deklarować, że coś zrobi, ale ostatecznie nie wywiązuje się z zobowiązań. Może również angażować się w konflikty i koncentrować na trudnościach, które sam wywołał.


Sprawdź, czy rozpoznajesz u siebie te zachowania:

  • Często mówię to, co ludzie chcieliby usłyszeć, ale robię to, co sam chcę.

  • Lubię zwracać na siebie uwagę poprzez wywoływanie konfliktów.

  • Nie odmawiam od razu zrobienia czegoś, ale ostatecznie tego nie robię.

  • Często jestem spięty, sztywny i poirytowany.

  • Bardzo łatwo ulegam frustracji i tracę nad sobą kontrolę.

  • Potrafię dobrze zaczynać różne rzeczy, ale nie kończę ich w tak dobrym stylu.

  • Unikam zadań, których nie lubię. Uważam je za nieważne i drugorzędne.

  • Lubię rozmyślać o tym, co muszę zrobić, by pokonać kryzys, który sam sprowokowałem.


Jak radzić sobie z prokrastynacją buntownika?

  1. Zastanów się nad swoimi celami i oczekiwaniami. Odpowiedz sobie na pytania:

    • Kim chciałbym się stać w ciągu następnych dwóch–pięciu lat?

    • Co jestem gotowy z siebie dać?

    • Co jestem gotów otrzymać?

    • Co jestem w stanie stworzyć?

    • Co sprawia, że jestem niecierpliwy?

    • Co wywołuje u mnie gniew?

  2. Sprawdź, ile możesz osiągnąć, wybierając współpracę zamiast konfliktu.

  3. Skup się na teraźniejszości i na tym, co możesz zrobić teraz, zamiast trzymać się przeszłości, która wywołuje w Tobie gniew i bunt.

  4. Rozpoznawaj i obserwuj swoje pozytywne oraz negatywne emocje.

  5. Rozpoznawaj osoby, które próbują wciągnąć Cię w konflikt.

  6. Uwolnij się od potrzeby, by zawsze mieć rację.

 

Dramatoholik - gdy działasz dopiero pod presją czasu

Dramatoholik często odkłada zadania na ostatnią chwilę, ponieważ uważa, że najlepiej pracuje pod presją. Stresujące sytuacje wywołują u niego przypływ adrenaliny, a umiejętność wychodzenia z trudnych sytuacji pozwala mu radzić sobie nawet wtedy, gdy czasu jest bardzo mało. Jednocześnie może mieć trudności z systematycznością, wytrwałością i utrzymaniem równowagi w codziennym działaniu.


Sprawdź, czy rozpoznajesz u siebie te zachowania:

  • Zazwyczaj zostawiam wszystko na ostatnią chwilę, ponieważ najlepiej pracuję pod presją.

  • Stresujące sytuacje powodują u mnie przypływ adrenaliny. W ostatniej sekundzie potrafię wyjść cało z opresji.

  • Rzadko jestem punktualny. Lubię tzw. wielkie wejścia.

  • Rzadko przyznaję się przed sobą do tego, ile czasu tracę na odkładanie zadań i ile energii kosztuje mnie działanie pod presją.

  • Nawet gdy odnoszę sukces, nadal zwlekam z działaniem, ponieważ zaczynam marzyć i fantazjować. Potrafię być wtedy bardzo kreatywny.

  • Często obwiniam innych za niedotrzymywanie terminów i unikam przyjęcia odpowiedzialności.

  • Potrafię znaleźć wyjście z każdej sytuacji, w jakiej się znajdę.

  • Często doświadczam wahań nastroju. Są dni, kiedy jestem bardzo produktywny, ale zdarzają się też takie, kiedy nie robię nic.

  • Mam problem z zachowaniem równowagi i wytrwałości.


Jak radzić sobie z prokrastynacją dramatoholika?

  1. Naucz się relaksować i popracuj nad swoim nastawieniem.

  2. Buduj własną świadomość. Zastanów się, co Ci nie służy i czym możesz to zastąpić.

  3. Krok po kroku uporządkuj te obszary swojego życia, w których panuje chaos.

  4. Poświęć czas na obiektywną i realistyczną ocenę sytuacji.

  5. Zastanów się, co przynoszą Ci negatywne doświadczenia. Czy nie wykorzystujesz ich, aby zwracać na siebie uwagę i odkładać działania na później?

  6. Wyobraź sobie, jak wyglądałoby Twoje życie, gdybyś uwolnił się od dramatyzowania. Jak byś się czuł? Jak byś się zachowywał?

  7. Wykorzystuj stres do twórczego działania.

  8. Znajdź to, co Cię motywuje i dodaje Ci energii.

  9. Dokonuj świadomych wyborów, zamiast przyjmować wyłącznie to, co przynosi Ci los.

 


Gniewny dawca (nadgorliwiec) - gdy potrzeby innych są ważniejsze niż własne

Gniewny dawca koncentruje się na troszczeniu o innych, często zaniedbując przy tym własne potrzeby. Bierze na siebie zbyt wiele obowiązków, ma trudności z odmawianiem i delegowaniem zadań. Jego duże zaangażowanie i nadmierna produktywność mogą prowadzić do przeciążenia, wyczerpania oraz odkładania na później spraw, które są dla niego naprawdę ważne.


Sprawdź, czy rozpoznajesz u siebie te zachowania:

  • Jestem tak skoncentrowany na troszczeniu się o innych, że zaniedbuję istotne obszary swojego życia.

  • Zwykle biorę na siebie zbyt wiele, daję zbyt dużo, przez co czuję się wyczerpany i odkładam ważne zadania na później.

  • Moja produktywność jest tak wielka, że w moim życiu zaczyna brakować równowagi.

  • Zgadzam się na wszystko i nie potrafię powiedzieć „nie”.

  • Nigdy nie czuję się wystarczająco doceniony i wynagrodzony za swój wysiłek.

  • Przytłaczają mnie liczne zobowiązania, przez co brakuje mi na wszystko czasu.

  • Praca i kariera są dla mnie najważniejsze.

  • Jestem zbyt zajęty, by znaleźć czas na relaks.

  • Czuję się uwięziony w ciągłym zajęciu i pracy, przez co nie mam czasu dla siebie.

  • Planuję zbyt dużo spotkań i zajęć, dlatego ciągle się spóźniam, przekładam różne sprawy lub zapominam o ważnych rzeczach.

  • Nie potrafię delegować zadań, ponieważ wolę zrobić wszystko sam i dobrze.

  • Zazwyczaj daję z siebie więcej, niż się ode mnie wymaga, a następnie zwlekam z wykonaniem tego, co rzeczywiście jest ważne.


Jak radzić sobie z prokrastynacją gniewnego dawcy?

  1. Zacznij troszczyć się o siebie. Planuj swój wolny czas lub urlop jako stały element swojego życia.

  2. Pozwól sobie doświadczać nowych rzeczy.

  3. Naucz się dobrze zarządzać własnym czasem.

  4. Wyznaczaj granice i bądź asertywny. Pamiętaj, że nie oznacza to rezygnacji z empatii!

  5. Pracuj na priorytetach – koncentruj się na tym, co jest dla Ciebie ważne.

  6. Zacznij zaspokajać własne potrzeby, a nie tylko spełniać oczekiwania innych.

Jak przestać odkładać zadania na później? Zacznij od poznania siebie

Czy udało Ci się rozpoznać swój typ prokrastynacji? A może odnajdujesz w sobie cechy kilku z nich?

Jak widzisz, za odkładaniem działań na później mogą stać różne przyczyny. Perfekcjonizm, obawa przed popełnieniem błędu, nadmiar obowiązków, trudności w podejmowaniu decyzji czy potrzeba działania pod presją czasu. Dlatego nie ma jednego uniwersalnego sposobu na prokrastynację, który sprawdzi się u każdego.


Pierwszym krokiem do zmiany jest zrozumienie, dlaczego odkładamy konkretne działania. Dopiero wtedy możemy świadomie wybierać rozwiązania, które pomogą nam zmienić dotychczasowe nawyki.

Zachęcam Cię do krótkiej refleksji. Pomyśl o jednej rzeczy, którą od dłuższego czasu odkładasz, i odpowiedz sobie na trzy pytania:

  1. Co tak naprawdę powstrzymuje mnie przed podjęciem działania?

  2. Które z opisanych zachowań rozpoznaję u siebie w tej sytuacji?

  3. Co mogę zrobić inaczej, aby wreszcie ruszyć z miejsca?


Nie musisz od razu zmieniać wszystkiego. Czasami wystarczy jeden mały krok, aby przerwać dotychczasowy schemat działania. Pamiętaj, że celem nie jest robienie więcej i szybciej, ale bardziej świadome podejmowanie działań, które są dla Ciebie ważne.

Jeżeli chcesz więcej na ten temat poczytać, zapraszam do pozostałych artykułów na blogu. Znajdziesz je pod tagiem zarządzanie czasem.


Najnowsze posty

Agnieszka Łozińska-Moriak, Gallup-Certified Strengths Coach

Jestem certyfikowanym coachem mocnych stron oraz coachem kariery, a także mam za sobą 10 lat doświadczenia w roli managerki. Od ponad 15 lat towarzyszę innym w procesie rozwoju osobistego i zawodowego. W swojej pracy pomagam odkrywać i wykorzystywać talenty zarówno na poziomie indywidualnym, jak i zespołowym. Wspieram osoby, które chcą żyć i pracować w zgodzie ze sobą, opierając swoje decyzje i działania na swoim potencjale.

Agnieszka Łozińska-Moriak Czas na rozwój
Przewodnik po rozwoju mocnych stron (4)_edited.jpg

Bezpłatny przewodnik po rozwoju mocnych stron

  • dlaczego warto stawiać na rozwój mocnych stron?

  • jakie są podstawowe założenia rozwoju mocnych stron?

  • jak identyfikować swoje talenty i mocne strony?

  • jakie są korzyści pracy na talentach?

  • kod rabatowy na moje produkty i usługi

Administratorem Twoich danych osobowych jest Agnieszka Łozińska-Moriak. Dane będą przetwarzane w celu wysyłania informacji handlowych i marketingowych (newsletter). Więcej informacji znajdziesz w Polityce Prywatności.

Dziękuję, sprawdź e-mail!

bottom of page